ลวดสลิง (Wire Rope) คือเชือกที่ทำจากเส้นลวดเหล็กหลายเส้นตีเกลียวเป็นขดลวด (Strand) พันรอบแกนกลาง มีขนาด 8–76 มม. เกรดความแข็งแรง 1770–2160 N/mm² ใช้ในงานยก งานดึง และงานโยงยึด โดยเลือกตามโครงสร้างเกลียว ชนิดแกน และค่าการรับน้ำหนัก (แรงดึงขาด)ของแต่ละขนาด
คู่มือพื้นฐานลวดสลิง (Wire Rope 101)
ความรู้เบื้องต้นและพื้นฐานเกี่ยวกับ ลวดสลิง
- ลวดสลิงคืออะไร ? ทำจากอะไร ?
- มีลักษณะแตกต่างกันอย่างไร ? รวมถึงวิธีการยก
ซึ่งทั้งหมดนี้ส่งผลต่อการใช้งานและการรับน้ำหนักของลวดสลิง
ต้องการซื้อลวดสลิง? ดูลวดสลิงทุกขนาดทุกแบรนด์ พร้อมราคาและใบเซอร์ — Bridon, Casar, Kiswire, Usha ของแท้ 100% พร้อมบริการตัด เข้าหัว และทดสอบ
สารบัญเนื้อหา (Table of Contents)
- 1. ลวดสลิง (Wire Rope) คืออะไร ?
- 2. ลวดสลิงมีองค์ประกอบอะไรบ้าง ? (Component)
- 3. ลวดสลิงมีขนาดอะไรบ้าง ? เลือกอย่างไร ? (Size)
- 4. ความยาวลวดสลิงวัดอย่างไร ? (Length)
- 5. โครงสร้างลวดสลิง เช่น 6×19 อ่านอย่างไร ? (Construction)
- 6. เกลียวลวดสลิงมีกี่แบบ ? (Strand Pattern)
- 7. ลวดสลิงมีกี่ประเภท ? (Wire Rope Type)
- 8. แกนหรือไส้ลวดสลิงต่างกันอย่างไร ? (Core)
- 9. เกรดลวดสลิงต่างกันอย่างไร ? (Grade)
- 10. เกลียวซ้าย-เกลียวขวา เลือกอย่างไร ? (Direction)
- 11. การเรียงตัวของลวดในเกลียวมีกี่แบบ ? (Lay Type)
- 12. การเข้าหัวสลิงมีกี่วิธี ? (Termination)
- 13. การผูกปม/ยก ด้วยลวดสลิงมีแบบไหนบ้าง ? (Hitch)
- 14. คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับลวดสลิง (FAQ)
1. ลวดสลิง (Wire Rope) คืออะไร ?
ลวดสลิง คือ เส้นลวดเหล็กหลายเส้นที่ตีเกลียวหรือพันรอบแกนชั้นเดียวหรือหลายชั้น ซึ่งจำนวนเส้นลวดของลวดตีเกลียวแต่ละเกลียวของเชือกลวดเหล็กกล้าจะแตกต่างกันขึ้นอยู่กับจุดประสงค์การใช้งาน
2. ลวดสลิงมีองค์ประกอบอะไรบ้าง ? (Component)
ลวดสลิง 1 เส้น จะประกอบด้วย
- แกนลวดสลิง (Core) ทำหน้าที่รักษารูปทรงของลวดสลิงให้กลม รองรับเกลียวชั้นนอก ทั้งยังช่วยรักษาให้ลวดตีเกลียวอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมระหว่างการใช้งาน
- เส้นลวด (Wire) ส่วนประกอบย่อยสุดของลวดสลิง
- ขดลวด หรือ เกลียวสลิง (Strand) เกิดจากการรวมตัวของเส้นลวดด้วยการตีเกลียว
3. ลวดสลิงมีขนาดอะไรบ้าง ? เลือกอย่างไร ? (Size)
ลวดสลิงที่ใช้ในงานยก ขึง หรือเคลื่อนย้ายวัสดุต่างๆ มีหลายขนาดให้เลือกตามความเหมาะสมของงาน ซึ่งหากลวดสลิงมีความกว้างมากเท่าไหร่ ก็ยิ่งมีความสามารถในการรับน้ำหนักได้สูงขึ้นตามไปด้วย ดูค่าการรับน้ำหนักของแต่ละขนาดได้ที่ตารางรับน้ำหนักลวดสลิง 8-76 มม. โดยไทยมุ้ยมีลวดสลิงให้เลือกซื้อตั้งแต่ 8-76 มิลลิเมตร (มม.)
สำหรับการวัดขนาดความกว้างลวดสลิง จะใช้เครื่องมือที่เรียกว่า เวอร์เนียร์ วัดส่วนที่กว้างที่สุดของลวดสลิง โดยตามมาตรฐานลวดสลิงจะมีค่าพิกัดความเผื่อ 0-5% จากขนาดที่ระบุ (Nominal Diameter) คือจะมีขนาดใหญ่กว่าขนาดที่ระบุนั่นเอง
Reference: Bridon-Measuring Wire Rope
4. ความยาวลวดสลิงวัดอย่างไร ? (Length)
สำหรับความยาวลวดสลิง สามารถวัดได้ 3 แบบ
- Overall Length วัดความยาวทั้งหมดจากขอบนอกของสลิง
- Bearing to Bearing วัดความยาวทั้งหมดจากขอบในของสลิง
- Effective Length วัดความยาวทั้งหมดจากขอบในของชุดยก
5. โครงสร้างลวดสลิง เช่น 6×19 อ่านอย่างไร ? (Construction)
สิ่งที่ต้องพิจารณาก่อนซื้อลวดสลิงให้เหมาะกับการใช้งานคือ โครงสร้าง จำนวนโครงสร้างของลวดสลิง โดยทั่วไปลวดสลิงจะมีตัวเลขที่ต้องดู 2 ตำแหน่ง เช่น โครงสร้างลวดสลิง 6×19 ซึ่ง
- เลขตัวหน้า หมายถึง จำนวนขดลวดในเกลียวลวดสลิง (Strand) เส้นนั้นๆ
- เลขตัวหลัง หมายถึง จำนวนเส้นลวด (Wire) ที่อยู่ในขดลวด (ซึ่งอาจมีจำนวนที่น้อยกว่าหรือมากกว่าตัวเลขที่ระบุไว้ก็ได้เช่นกัน)
6. เกลียวลวดสลิงมีกี่แบบ ? (Strand Pattern)
- Single Layer เป็นเส้นลวดที่มีขนาดเท่ากัน มัดล้อมรอบแกนเส้นลวดที่อยู่ตรงกลาง
- Filler Wire ลวดสลิงที่มีเส้นลวดขนาดเล็ก แทรกอยู่ในพื้นที่ว่างระหว่างเส้นลวดที่มีขนาดใหญ่กว่า
- Seale มีเส้นลวดขนาดใหญ่ล้อมด้านนอก เส้นลวดขนาดเล็กแทรกอยู่ด้านใน
- Warrington โครงสร้างลวดสลิงที่มีเส้นลวดทั้งใหญ่และเล็กวางสลับกัน
- Combined เป็นการรวมลักษณะการตีเกลียวหลายๆ รูปแบบเข้าด้วยกัน
7. ลวดสลิงมีกี่ประเภท ? (Wire Rope Type)
โดยทั่วไปมี 4 รูปแบบด้วยกัน คือ
- ลวดสลิงทั่วไป (Convention Steel Wire Rope)
เป็นเส้นลวดเหล็กหลายเส้นที่ตีเกลียวหรือพันรอบแกนชั้นเดียวหรือหลายชั้น - ลวดสลิงรีดกลม (Compacted Wire Rope)
ผลิตโดยใช้การรีดกลมเกลียวของลวดสลิง ช่วยลดขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก กระบวนการนี้ทำให้พื้นผิวด้านนอกเรียบขึ้นและเพิ่มความแข็งแรงเมื่อเทียบกับลวดสลิงขนาดและประเภทเดียวกัน - ลวดสลิงต้านการหมุน (Rotation Resistance Wire Rope)
ได้รับการออกแบบให้ต้านทานการบิด การหมุน ต้องใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษในการใช้งาน ติดตั้ง และจัดเก็บ - ลวดสลิงไส้พลาสติก (Plastic Impregnated Wire Rope)
ลวดสลิงที่เติมพลาสติกในช่องว่างภายในระหว่างเกลียวและแกน ช่วยลดความล้า (Fatigue) จากการดัดงอ และลดการสึกหรอทั้งภายในและภายนอก
8. แกนหรือไส้ลวดสลิงต่างกันอย่างไร ? (Core)
แกนกลางหรือไส้ของลวดสลิง ทำหน้าที่รักษารูปทรงของลวดสลิงให้กลม รองรับเกลียวชั้นนอก ซึ่งแกนลวดสลิงแบ่งออกเป็น 3 รูปแบบ ได้แก่
- ลวดสลิงไส้เชือก/แกนไฟเบอร์ (Fiber Core : FC)
ตัวแกนทำจากเชือกที่ผลิตจากเส้นใยธรรมชาติหรือเส้นใยสังเคราะห์ ส่วนใหญ่ใช้เป็น PP หรือ PVC มีความอ่อนตัว ทนทานต่อแรงล้า และมีความยืดหยุ่นสูง - ลวดสลิงไส้เหล็ก/แกนลวดเหล็กกล้า (Independent Wire Rope Core : IWRC)
ลวดสลิงที่มีแกนเป็นลวดเหล็กกล้า เพิ่มความแข็งแรงมากกว่าไส้เชือกประมาณ 10-15% ช่วยต้านทานต่อแรงกดทับ และทนต่อความร้อนได้ดีกว่า - ลวดสลิงแกนลวดตีเกลียว (Wire Strand Core : WSC)
เป็นลวดสลิงไส้เหล็กเหมือนกับ IWRC แต่จะนำเกลียวมาทำแกนลวดสลิง ออกแบบเพื่อใช้ผลิตแกนลวดสลิงเกลียวหลายชั้น เช่น ประเภทต้านทานการหมุน (Rotation Resistant)
9. เกรดลวดสลิงต่างกันอย่างไร ? (Grade)
เกรดแรงดึงของลวดสลิง เป็นค่าที่บ่งบอกแรงดึงและน้ำหนักที่ลวดสลิงสามารถยกหรือเคลื่อนย้ายวัตถุได้อย่างปลอดภัย โดยมีเกรดที่ได้รับความนิยม 3 แบบ ได้แก่
- IPS (Improved Plowed Steel) / 1770 Grade : มีแรงดึงอยู่ที่ 1770 N/mm² หรือ 180 kg/mm²
- EIPS (Extra Improved Plowed Steel) / 1960 Grade : มีแรงดึงอยู่ที่ 1960 N/mm² หรือ 200 kg/mm²
- EEIPS (Extra Extra Improved Plowed Steel) / 2160 Grade : มีแรงดึงอยู่ที่ 2160 N/mm² หรือ 220 kg/mm²
เกรดที่สูงขึ้นหมายถึงแรงดึงขาด (MBL) ที่สูงขึ้นในขนาดเส้นเท่ากัน — เปรียบเทียบค่าแรงดึงขาดของทุกขนาดและทุกเกรดได้ที่ตารางรับน้ำหนักลวดสลิง
Reference: Bridon-Rope Grade Explained
10. เกลียวซ้าย-เกลียวขวา เลือกอย่างไร ? (Direction)
การเลือกซื้อลวดสลิงให้เหมาะกับการใช้งานนั้น เราจำเป็นต้องดูทิศทางของลวดสลิง ซึ่งโดยปกติแล้วจะมีอยู่ 2 ทิศทางด้วยกันคือ
- ลวดสลิงเกลียวซ้าย (Left-hand)
- ลวดสลิงเกลียวขวา (Right-hand)
การเลือกใช้งานนั้น จะขึ้นอยู่กับการออกแบบเครนที่ใช้งาน ว่าระบุให้ใช้เกลียวซ้ายหรือเกลียวขวา ซึ่งหากใช้งานผิดประเภท ก็อาจทำให้ขดลวดคลายตัวและหลุดออกจากแกนของสลิงได้
Reference: Bridon-Rope Lay and Direction
11. การเรียงตัวของลวดในเกลียวมีกี่แบบ ? (Lay Type)
ซึ่งจะมีอยู่ 3 รูปแบบ คือ
- เกลียวธรรมดา (Regular Lay) ทิศทางของลวดในแต่ละเกลียวและทิศของมัดเกลียวอยู่ตรงข้ามกัน เป็นรูปแบบที่นิยมใช้งานมากที่สุด เนื่องจากมีความทนทานต่อแรงกดทับและการหมุน
- เกลียวพิเศษ (Lang Lay) ทิศทางของลวดในแต่ละเกลียวและมัดเกลียวบิดไปในทิศทางเดียวกัน นิยมใช้ในงานสลิงที่มีการดัดหรือโค้งงอได้ เนื่องจากมีความยืดหยุ่นสูง
- เกลียวสลับ (Alternate Lay) เป็นลวดสลิงที่ผสมผสานกันระหว่างเกลียวธรรมดาและเกลียวพิเศษ ทำให้มีทั้งความทนทานและยืดหยุ่นสูง
12. การเข้าหัวสลิงมีกี่วิธี ? (Termination)
เป็นการเชื่อมต่อลวดสลิงเข้าด้วยกัน หรือเชื่อมเข้ากับอุปกรณ์จับยึดรูปแบบต่างๆ ซึ่งมีประสิทธิภาพในการยกแตกต่างกัน แบ่งได้เป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ คือ
- การอัดปลอก ใช้เครื่องไฮดรอลิกในการอัดเพื่อเชื่อมต่อแบบถาวร เช่น ปลอกอลูมิเนี่ยม หรือปลอกเหล็ก เหมาะกับลวดสลิงยก
- การหล่อหัว ใช้เรซิ่นเชื่อมส่วนหัวที่เป็นซ็อกเกตเข้ากับส่วนปลายของลวดสลิง เหมาะสำหรับสลิงที่ใช้กับเครน
- การประกอบกริ๊บจับลวดสลิง เพื่อยึดส่วนปลายของห่วงเข้ากับลวดสลิง นิยมใช้ในงานขึง
Reference: Crosby-Termination Manual
| วิธีเข้าหัว (Termination) | ประสิทธิภาพ (% ของ MBL) | ลักษณะการใช้งาน |
|---|---|---|
| Spelter Socket (หล่อหัวซ็อกเกต) | 100% | ประสิทธิภาพสูงสุด ใช้กับสลิงเครน งานติดตั้งถาวร |
| Swage Socket (อัดซ็อกเกต) | 100% | เชื่อมต่อถาวรด้วยเครื่องไฮดรอลิก |
| Swage Button (อัดปุ่มปลายสาย) | 95% | ใช้เป็นตัวหยุดปลายสาย (End Stop) |
| Flemish Eye (ถักตาไก่อัดปลอกเหล็ก) | 90–96% | มาตรฐานสลิงยกของ ปลอดภัยแม้ปลอกเสียหาย |
| Turnback Eye (พับปลายอัดปลอกอลูมิเนียม) | 90% | สลิงยกทั่วไป ต้นทุนต่ำกว่า Flemish Eye |
| Wedge Socket (ซ็อกเกตลิ่ม) | 80% | ถอดเปลี่ยนหน้างานได้เร็ว นิยมใช้กับเครนก่อสร้าง |
| Wire Rope Clips (กิ๊บจับลวดสลิง) | 80% | งานขึง งานชั่วคราว ขึ้นกับจำนวนกิ๊บและแรงขันที่ถูกต้อง |
หมายเหตุ: ค่าประสิทธิภาพเป็นค่าโดยประมาณตาม Crosby Termination Manual — การใช้งานจริงต้องคำนวณร่วมกับ Safety Factor และดูค่าแรงดึงขาดของลวดสลิงแต่ละขนาดจากตารางรับน้ำหนักลวดสลิง
13. การผูกปม/ยก ด้วยลวดสลิงมีแบบไหนบ้าง ? (Hitch)
วิธีผูกมัดลวดสลิงกับวัตถุที่ยก โดยทั่วไปแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่
- แบบแนวดิ่ง (Vertical Hitch) เป็นการคล้องสลิงเข้ากับวัตถุโดยตรง
- แบบหักคอไก่ (Choker Hitch) นำปลายลวดสลิงด้านหนึ่งสอดเข้าหูสลิงอีกด้านหนึ่งเพื่อสร้างห่วงคล้องรอบวัตถุ
- แบบตะกร้าหรือแบบอุ้ม (Basket Hitch) การผูกสลิงโอบรอบวัตถุที่จะยก และนำส่วนปลายสลิงทั้ง 2 ด้าน มาเกี่ยวไว้กับตะขอ
